Dil Çalışmalarım

Ana Sayfa >>

Kişisel Bilgiler >>
    Özgeçmiş
    Bilimsel Yayınlar
    Atıflar
    Tasarılar (Projeler)
    Bilimsel Toplantılar
    Yönetilen Tezler
    Dersler
    Görevler
    Dil Çalışmalarım
    İletişim

Fizik/Fizik Eğitimi >>
    Fizik Deneyleri
    Kavram Yanılgıları
    Bilimciler
    Nobel Fizik Ödülleri
    Öğeler Çizelgesi
    Biliyor Muydunuz?

Duyurular >>

Diğer >>
    Bilgisayar
    Bilgi Yarışması
    Sormacalar
    Yararlı Bilgiler
    Güncel Bilgiler



Dil Yazılarım

±mAn EKİ TÜRKÇE MİDİR? - 16.02.2014
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

Bazı kişiler, ±mAn ekinin Türkçe olmadığını ileri sürüyorlar. Bu görüşü savunalar, bu ekin İngilizcede "adam" anlamına gelen "man" sözcüğünden alındığını sanıyorlar. Böyle bir durum yoktur. Kanıtlayalım...

±mAn eki birçok eski kaynakta kullanılmıştır. Günümüzde işlekleştirilmiş bir ektir. Bu ekin eylemlere gelen biçiminin eski Türkçede "ben" anlamına gelen kişi adılı olan "men" sözcüğünden geldiği düşüncesi vardır. Bu nedenle iş yapan kişi veya aygıt anlamı verdiği durumlar yaygındır. Ada gelen biçimi de anlamı güçlendiren bir anlam katar. Diğer bir görüş de, -me ekine +n ekinin gelmesiyle oluştuğu yönündedir. Bu ekin kullanılma biçimini, eski kaynaklardan alınan ve yakın geçmişte türetilen sözcüklerle açıklayalım.

Diğer birçok eski kaynakta olmasına karşın, örnek olsun diye en eski sözlüğümüz sayılan Divanı Lugatit Türk'e başvurmakla yetinelim. Türklerin ingilizlerle ilişkide olmadığı 1072 yılında yazılan Düvanı Lugatit Türk'te bu ekin kullanıldığı sözcüklere bakalım:

batman, çulıman, kurman, sıkman, tuman, yalıman, yaman, yasıman, ketmen, közmen, örtmen, sökmen, temen, tümen, Türkmen.

Ekin özellikleri:
1. Adlara ve eylemlere gelebilir.
2. Adlara gelen +mAn eki, genelikle önad yapmada kullanılır. Genelde abartma, anlamı güçlendirme anlamı verir.
3. Eylemlere gelen -mAn eki, genelikle o eylemi yapan, o işi meslek olarak yapan kişileri veya işin yapıldığı aygıtı anlatmada kullanılır.

Bu ekle türetilmiş sözcüklere örnekler: şişman, kocaman, Türkmen, katman, delişmen, tümen, öğretmen, danışman, yönetmen, seğmen (sekmen biçiminden dönüşmüştür), yaman, uzman, sayman, savunman, yazman, eleştirmen, çevirmen, etmen, düzeltmen, yetişmen, duman, kölemen, karaman, evcimen, sıkman, küçümen, ataman, değirmen... vb.





Diğer Yazılar

 
Özlü Söz:
Ne kadar geriye bakarsanız, o kadar ilerisinin görebilirsiniz. - (Winston Churchill)
Mustafa Kemal ATATÜRK diyor ki:
Aynı zamanda, büyük uzmanlaşmalar,icatlar, ilerlemeler bu sayede olmaktadır. İş bölümü, insanlar arasındamevcut olan doğal ve tarihi bağlara, yeni bir çok kuvvetli bağlar ilâveetmiştir. Bu yeni bağlar, insanlara birbirlerinin eksiklerinitamamlatan, yalnız bugünü değil, yarını da sağlamaya çalışan bağlardır.


© Özlük Hakkı/Copyright 2003 Hasan Şahin KIZILCIK
Öneri: 1024x768 ve üstü