Dil Çalışmalarım

Ana Sayfa >>

Kişisel Bilgiler >>
    Özgeçmiş
    Bilimsel Yayınlar
    Atıflar
    Tasarılar (Projeler)
    Bilimsel Toplantılar
    Yönetilen Tezler
    Dersler
    Görevler
    Dil Çalışmalarım
    İletişim

Fizik/Fizik Eğitimi >>
    Fizik Deneyleri
    Kavram Yanılgıları
    Bilimciler
    Nobel Fizik Ödülleri
    Öğeler Çizelgesi
    Biliyor Muydunuz?

Duyurular >>

Diğer >>
    Bilgisayar
    Bilgi Yarışması
    Sormacalar
    Yararlı Bilgiler
    Güncel Bilgiler



Dil Yazılarım

TÜRKÇENİN LATİNCEYE ETKİSİ ÜZERİNE: SORU ADILLARI ÖRNEĞİ - 25.05.2014
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

Türkçenin kökeni olan eski Altaycada soru adılı olarak kullanılan bir “ka” sözcüğü vardı. Bu sözcük halen Japoncada soru ilgeci olarak (bizdeki "mi" gibi) olduğu gibi “ka” biçiminde kullanılmaktadır. Bu “ka” sözü, Türkçede de birçok soru adılının türemesinde köken olmuştur. Türkiye Türkçesinin yerel ağızlarında ve Azerbaycan Türkçesinde “q” sesi ile karşılanan “kalın k” sesleri kimi kez katun > hatun örneğindeki gibi h'ye dönüşmüştür. Bu dönüşümü ve diğer bazı ses olaylarını göz önüne alarak, kimi soru adıllarımızın “ka” sözünden geldiği görülebilir. Örneğin; kaçan (ne zaman), kaç, kangı (hangi), kanı (hani), kem (kim), kalı (nasıl), kayın (nasıl), kanda (nerede), kara (nereye, > haraya)… vb. Eski Uygur kaynaklarında ise, “kaç: ne kadar, kaç; kaç kata: çok kez, genellikle; kaçan: ne zaman, kaçang: o kadar, kaç kez; kayu: hangi, hangisi” anlamlarında kullanılırdı.

Altay dillerinde yaygın ve ortak olan “ne?” soru adılının eski Türkçede “ny” damgası ile yazılıyor olması, eski Türkçede n sesi ile sözcük başlamaması kuralını yanlışlamamakta. Diğer yandan bu adıl, Moğolca gibi dillerde de görülmektedir. Moğolcada Altayca kökte “nyu” (uzun u sesi ile) biçiminde olan “ne” sözcüğündeki “n” sesi düşmüş ve günümüzde “yuu” biçimini almıştır. Türkçede ise “y” sesi düşmüş ve değişerek “ne” biçimine ulaşmıştır. Hem Moğolca hem de Türkçede bulunan, Altay dil ailesinde yaygın olarak kullanılan Türkçedeki soru adılı “ne”, Latinceye de aynı görev ve aynı biçimde geçmiştir. Türkçede olduğu gibi “ni” biçimi de vardır ve "negü" gibi türevlerine de rastlanır. “ni-tek, ni-tek-im” gibi sözcüklerde olduğu biçimde, aynı “ne” sözcüğü Latincede de “gibi” veya “olumsuzluk” anlamı sağlamak için de kullanılır.

Latincede "ne" sözcüğü eylemlerin sonuna gelerek ve ek gibi kullanılarak;
“venisti-ne: geldin mi?”, “vidisti-ne: gördün mü?”, “vidit-ne: gördü mü?”
gibi soru anlamı vermek için kullanıldığını da belirtmiştir. Olumsuzluk anlamı vermek için
“ne veniat: gelmesin”, ve Türkçede olduğu gibi ikilenmesiyle, “neque venit neque me vidit: ne geldi ne beni gördü / gelmedi, beni görmedi”
biçiminde kullanılmaktadır.

Ana Altaycadan gelen ve Orhun ve Uygur lehçelerinde kullanılan soru adılı olarak geçen “ka” sözcüğü Latinceye “ku > qu” olarak geçmiştir, Latincedeki quis (kim), quid (ne), qualis (nasıl), quando (ne zaman, nerede), quot (kaç, ne kadar) sözcükleri ile ilişkilendirmektedir. Örnek: quo vadis: nereye gideyim?

Bu soru adılları ve daha başka birçok Türkçe kökenli sözcük diğer Avrupa dillerine de Latince üzerinden geçmiştir. İngilizcedeki "who, where, which, what" gibi "wh" ile başlayan soru adılları ile Latincedeki "qu" arasında ilişki vardır. İngilizce kökenbilim sözlükleri, bu yapının Latincedeki "qu" (kwu > kwo > hwo > who) yapısından geldiğini söyler.

Kaynak: Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu





Diğer Yazılar

 
Özlü Söz:
Hayat bir bisiklete binmek gibidir. Pedalı çevirmeye devam ettiğiniz sürece düşmezsiniz. - (Claude Peppeer)
Mustafa Kemal ATATÜRK diyor ki:
Bütün insanlığın varlığını kendi şahıslarında gören adamlar mutsuzdurlar. Apaçıktır ki,o adam insan olarak yok olacaktır. Herhangi bir şahsın, yaşadıkça memnun ve mutlu olması için lazım gelen şey, kendisi için değil,kendisinden sonra gelecekler için çalışmaktır. Olumlu düşünen bir adam,ancak bu şekilde hareket edebilir. Hayatta tam zevk ve mutluluk, ancakgelecek nesillerin şerefi, varlığı, mutluluğu için çalışmakta bulunabilir. Bir insan böyle hareket ederken, "Benden sonra gelecekleracaba böyle bir ruhla çalıştığımı farkedeceler mi?" diye bile düşünmemelidir. Hatta en mutlu olanlar, hizmetlerinin bütün nesillercebilinmemesini tercih edecek karakterde bulunanlardır...


© Özlük Hakkı/Copyright 2003 Hasan Şahin KIZILCIK
Öneri: 1024x768 ve üstü